Không khí sôi sục, tinh thần đấu tranh của toàn dân tộc vào giờ phút đổi đời ấy truyền vào cậu thanh niên Xuân Oanh… “bật” thành lời ca tiếng hát. Bài hát Mười chín tháng tám ra đời “một cách kỳ lạ” như vậy.

 

Bài hát được ghi vội trên những tờ giấy xé vội, mảnh báo cũ, vỏ bao thuốc lá... cứ thế, chuyền tay nhau mà hát. Ngay cả tác giả cũng không thể ngờ rằng bài hát của mình đã nhanh chóng vượt ra khỏi 5 cửa ô bay đi khắp nơi trong cả nước. Đặc biệt nó là nguồn cổ vũ mạnh mẽ trong những bưng biền kháng chiến Nam Bộ chiến đấu và bảo vệ giang sơn gấm vóc của cha ông để lại.

 

Nhạc sỹ Xuân Oanh bồi hồi nhớ lại: “Mười chín tháng Tám là sản phẩm của cuộc khởi nghĩa, phong trào đấu tranh của nhân dân và xúc cảm của người dân mới được tự do tạo nên. Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày… vừa đi biểu tình tôi vừa nghĩ và cả lời lẫn nhạc từ đâu ào ạt đến trong tôi, bật ra một cách kỳ lạ”. Bài hát nhanh chóng lan truyền đến bà con nhân dân và trở thành một ca khúc sống mãi với năm tháng.

 

Sau khi Cách mạng thành công, ông được phân công làm công tác tuyên truyền. Xuân Oanh là một trong hai người Việt Nam đầu tiên thực hiện bản tin tiếng Anh trên Đài Tiếng nói Việt Nam, làm Báo Cứu Quốc đóng trên chiến khu Việt Bắc. Về sau ông công tác tại Ban Đối ngoại Trung ương Đảng, Liên hiệp các Tổ chức Hữu nghị và hòa bình. Nghỉ hưu được 17 năm nhưng nhạc sỹ Xuân Oanh luôn làm việc bởi: “Không làm việc tôi thấy mệt mỏi lắm”.

 

Một mốc son trong đời nhạc sĩ Xuân Oanh là vào năm 1989, nhạc sĩ có mặt tại Nhật Bản trong cuộc xuống đường chống bom nguyên tử. Cũng xuất thần như ngày tổng khởi nghĩa vừa đi biểu tình vừa sáng tác, Xuân Oanh đã phổ nhạc cho bài thơ Trời sẽ lại trong xanh của một nhà thơ Nhật và để lại ấn tượng sâu sắc cho bạn bè thế giới.

 

Nhân dân biết đến nhạc sĩ Xuân Oanh phần nhiều qua ca khúc Mười chín tháng Tám, ông còn là tác giả của nhiều bài hát: Quê hương anh bộ đội, Gọi thu, Bình minh trên đất nước không bao giờ tắt… Hơn nửa thế kỷ qua, mỗi độ thu về, nhân dân cả nước lại sôi nổi sống trong khí thế hào hùng của những ngày tổng khởi nghĩa và bài hát 19/8 lại vang lên: Mười chín tháng tám... chớ quên là ngày khởi nghĩa.