(QNĐT)- Những ai sinh ra và lớn lên  ở miền Trung, ít nhiều  đều có ký ức về  những trận bão. Mỗi năm, có  ít nhất là 12 cơn bão xuất hiện trên biển  Đông, luôn đe dọa đến Việt Nam. Trong số đó, ít nhất cũng có 3-5 cơn “ghé thăm” miền Trung rồi. Nhẹ thì gãy dăm bảy cây bạch đàn ven biển, nặng như bão số 9 và 11 vừa rồi thì hàng nghìn ngôi nhà đổ nát, hàng trăm người chết chìm trong nước lũ.

Không biết trận lũ lịch sử năm Giáp Thìn 1964 có kèm theo một cơn bão nào không? Vì ở miền Trung, có đến 99% những trận lũ lớn là kết quả của những trận bão. Trận lụt năm Thìn ấy vẫn còn hằn sâu trong ký ức của lớp người già 60-70 tuổi. Hễ miền Trung có trận lụt nào thì họ lấy trận lụt năm Thìn ấy ra làm “chuẩn”. Tôi không có ký ức gì về trận lụt ấy vì còn quá bé, song từng chứng kiến những trận lụt ở miền Trung mấy chục năm qua, như trận lụt năm 1999 chẳng hạn, hoặc như trận lụt do ảnh hưởng bão số 9 hồi cuối tháng 9 vừa rồi thì lụt năm Giáp Thìn chẳng là “cái đinh” gì!
 

Sở dĩ  lụt năm Thìn-1964 luôn ám ảnh lớp người già là bởi, hồi ấy nhà cửa còn xập xệ lắm, cả làng chẳng có một ngôi nhà lầu nào nên mỗi khi trời lụt bão, chỉ còn một cách duy nhất là lấy đũa bếp ra để chống nhà-một cách “làm phép” đầy màu sắc tâm linh của những người nông dân yếm thế. Chống bão bằng đũa bếp mà trời vẫn không ngưng gió thì chỉ còn biết … la làng nữa mà thôi.

 

Còn bây giờ, bão còn cách bờ cả ngàn cây số, đã nghe í ới trên các phương tiện truyền thông rồi. Hết bão xa đến bão gần rồi bão khẩn cấp. Nghe mà rối cả ruột gan. Vài chục năm trước, nghe radio báo bão đã thấy “tin tưởng” lắm rồi, giờ thì trên tivi, thấy cả cái vòng xoáy đo đỏ tròn tròn, lại có cả mũi tên chỉ hướng đi sắp tới của bão nữa, không tin sao được? Vậy mà có lúc, bà con ta “chết nghét” vì cái mũi tên của “nhà” dự báo thời tiết ấy đấy. Bão Chanchu năm 2005, bão Xangsane năm 2007, giờ là bão Ketsana, người dân đã phải trả giá cho những trận cuồng phong ấy, không hề rẻ chút nào, nếu không nói là quá đắt!

Ngày trước, phương tiện dự báo thời tiết duy nhất là cánh chuồn chuồn. “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng bay vừa thì râm”. Người có kinh nghiệm hay nhìn vào cách làm tổ của con ong vò vẽ để đoán biết năm nay bão to hay nhỏ. Nếu ong làm tổ trên cao thì không có bão lớn, ngược lại, ong vò vẽ cứ chui trong đụn mối mà xây tổ thì thể nào cũng có bão to. Hoặc nhìn đám cá hột bí hột bầu mà đớp mồi như sao, gọi tắt là “cá đớp sao” thì chắc chắn năm đó sẽ có lụt to. Nếu ong làm tổ trong đụn mối là để đề phòng bão làm hỏng tổ của mình thì nghe còn “có lý” chứ “cá đớp sao” thì có liên quan gì đến lụt bão? Thế mà hễ thấy “cá đớp sao” là y rằng có bão lụt lớn vậy.

Ngày trước, khi nhà cửa ở nông thôn còn quá tuềnh toàng thì những cái chết hầu hết đều do bão mang lại do tình trạng đổ nhà. Còn bây giờ, số người chết do bão không nhiều mà là do lụt, trong đó có lụt của trời và “lụt” chủ quan của người dân nữa. Ở các xã ven biển Quảng Ngãi, sau nhiều đời sống chung với bão, người dân đã có sáng kiến độc đáo: Xây hầm trú bão bằng bê tông cốt thép, y như thời chiến tranh vậy. Khi có bão lớn, hai ba gia đình vào trú một hầm, tan bão lại ra.

 

Vào mùa khô, căn hầm ấy trở thành “kho” chưa đủ thứ hàng hóa tạp pí lù của gia đình. Nhưng hầm trú bão cũng chỉ làm ở vùng ven biển mà thôi vì thường thì ở những nơi ấy không bao giờ có lụt. Còn như ở các vùng ven sông lớn, người dân làm nhà đúc hai tầng hoặc làm các trụ sở ủy ban xã, trường học cũng hai ba tầng để người dân vào đấy vừa trú bão vừa tránh lụt chứ không xây hầm như dân ven biển.

Năm 2007, bão Xangsane đổ bộ vào miền Trung, tâm bão là  Quảng Ngãi. Dân Quảng Nam, Quảng Ngãi được một phen toát mồ hôi hột trong việc giằng nhà cho khỏi đổ. Cuối cùng, bão lại ghé thăm Đà Nẵng, đánh chìm hàng trăm tàu thuyền neo đậu lỏng lẻo trong cảng sông Hàn. Trước đó, năm 2005, bão Chanchu trực chỉ Hoàng Sa, dự báo cơn bão sẽ ập vào miền Trung nên dân chài Quảng Nam, Quảng Ngãi cứ cắm cổ giạt sang phía Hồng Kông- Trung Quốc. Bất ngờ Chanchu rẽ ngoặt “đuổi” theo anh em dân chài miền Trung và “dìm” hàng trăm người xuống bể sâu!

 

Năm nay, dự báo bão Ketsana vô Quảng Trị nên Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chỉ đạo lập Sở chỉ huy tiền phương tại Huế. Thế nhưng, đó chỉ là “động tác giả” của nó mà thôi. Phút cuối cùng, nó ghé Quảng Nam, Quảng Ngãi khiến cả Ban phòng chống “nó” phải tức tốc đuổi theo, dân miền Trung gọi cách chống bão như vậy là “vuốt đuôi bão”.

Đã từng chứng kiến nhiều trận bão, trận lụt ở miền Trung mười mấy năm qua nhưng khi tận mắt nhìn thấy cảnh tàn phá của bão số 9 vừa rồi, tôi không biết dùng từ nào khác hơn là nỗi kinh hoàng! Cơn bão đã làm biến dạng nhiều làng quê trù mật của hai tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi mà chắc phải đến nhiều năm sau, những nơi ấy mới “hoàng hồn”.

Miền Trung, trong đó có Quảng Ngãi, luôn gắn với những trận bão hàng năm, kèm theo đó là lũ lụt. Nó như  một phần tất yếu trong đời sống của người miền Trung. Điều đáng tiếc là, dù vẫn biết những hiểm nguy mà bão lụt mang lại hàng năm, song vẫn còn xảy ra những cái chết vì bão lụt do chủ quan của con người./.